QMS thẩm tra báo cáo dấu chân carbon như thế nào?

Trong một dự án thực tế, đoàn thẩm tra không chỉ xem báo cáo mà cần lần theo dữ liệu từ kết quả CFP về đến các nguồn bằng chứng tạo ra dữ liệu đó.

Đối với dự án tại Công ty TNHH Cao su VRG Mekong, hoạt động chuyên môn được triển khai theo cách tiếp cận dựa trên bằng chứng và rủi ro, đồng thời QMS bảo mật các thông tin chi tiết của khách hàng.

Các nhóm nội dung trọng tâm của hoạt động thẩm tra có thể khái quát thành 7 nội dung sau.

1. Kiểm tra mục tiêu, phạm vi và ranh giới của nghiên cứu CFP

Trước khi kiểm tra một hệ số phát thải hay một phép tính, cần xác định nghiên cứu đang tính toán cái gì và trong phạm vi nào.

Đoàn thẩm tra xem xét sự phù hợp giữa:

• mục tiêu nghiên cứu;
• sản phẩm được đánh giá;
• đơn vị chức năng hoặc đơn vị công bố;
• ranh giới hệ thống;
• kỳ dữ liệu;
• các quá trình được đưa vào hoặc loại trừ;
• các giả định quan trọng.

Một ranh giới không phù hợp có thể làm thay đổi đáng kể kết quả CFP dù tất cả phép nhân và phép cộng phía sau đều chính xác.

2. Truy xuất dữ liệu hoạt động về bằng chứng nguồn

Đây là một trong những công việc quan trọng nhất của thẩm tra báo cáo dấu chân carbon.

Đoàn chuyên gia lựa chọn các dữ liệu có mức độ ảnh hưởng và rủi ro phù hợp để truy xuất từ báo cáo hoặc bảng tính CFP ngược trở lại hồ sơ nguồn.

Tùy từng doanh nghiệp, bằng chứng có thể bao gồm:

• dữ liệu sản xuất;
• phiếu nhập – xuất;
• hóa đơn;
• hồ sơ mua hàng;
• số liệu tiêu thụ điện;
• nhiên liệu;
• nguyên vật liệu;
• dữ liệu vận chuyển;
• hồ sơ đo lường;
• báo cáo vận hành;
• các cơ sở dữ liệu và chứng từ liên quan.

Mục tiêu là xác định dữ liệu trong mô hình CFP có đầy đủ, nhất quán và có thể truy xuất hay không.

3. Xem xét dữ liệu liên quan đến nguyên liệu và hoạt động nông nghiệp

Đối với sản phẩm có nguồn gốc nông nghiệp, dấu chân carbon có thể chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngay từ giai đoạn tạo nguyên liệu.

Các nội dung có thể cần xem xét bao gồm:

• Vật tư nông nghiệp;
• Phân bón;
• Nhiên liệu;
• Điện;
• Nước;
• Hoạt động vận chuyển;
• Năng suất;
• Quản lý đất;
• Các thay đổi sử dụng đất khi có liên quan;
• Cơ sở và phương pháp định lượng các nguồn phát thải.

Đây thường là nhóm dữ liệu đòi hỏi khả năng kết nối giữa hồ sơ thực tế tại hiện trường và mô hình tính toán carbon.

4. Kiểm tra dữ liệu vận chuyển, năng lượng và quá trình chế biến

Phát thải không chỉ hình thành từ nguyên liệu.

Trong quá trình tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp có thể phát sinh phát thải từ:

Điện + nhiên liệu + vận chuyển + thiết bị + quá trình sản xuất + xử lý phụ trợ.

Khi thẩm tra, chuyên gia cần xem xét sự nhất quán giữa dữ liệu sản xuất thực tế với dữ liệu đã được đưa vào mô hình CFP.

Đặc biệt đối với vận chuyển, việc sử dụng một khoảng cách hoặc tải trọng không phù hợp có thể tạo ra sai lệch đáng kể khi dữ liệu được nhân lên cho sản lượng lớn.

5. Kiểm tra nguồn và tính phù hợp của hệ số phát thải

Hai doanh nghiệp có cùng một lượng dữ liệu hoạt động nhưng vẫn có thể cho ra kết quả khác nhau nếu lựa chọn hệ số phát thải – Emission Factor (EF) khác nhau.

Vì vậy, đoàn thẩm tra cần xem xét:

• Nguồn EF;
• Phiên bản;
• Năm áp dụng;
• Phạm vi địa lý;
• Loại công nghệ;
• Đơn vị;
• Hệ số quy đổi;
• Tnh tương thích giữa EF và dữ liệu hoạt động.

Một hệ số có nguồn rõ ràng chưa chắc đã là hệ số phù hợp nhất.

Điều quan trọng là phải chứng minh được tại sao EF đó phù hợp với nguồn phát thải đang được tính toán.

6. Kiểm tra công thức, phân bổ, cut-off và chất lượng dữ liệu

Sau khi dữ liệu đầu vào được kiểm tra, chuyên gia tiếp tục xem xét logic của mô hình tính toán.

Một số nội dung thường được chú ý gồm:

• Công thức tính;
• Chuyển đổi đơn vị;
• Global Warming Potential – GWP;
• Phân bổ phát thải giữa các sản phẩm;
• Tiêu chí cut-off;
• Xử lý dữ liệu thiếu;
• Dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp;
• Đánh giá chất lượng dữ liệu;
• Các giả định;
• Tính không chắc chắn khi có liên quan.

Hoạt động tái tính toán trên cơ sở chọn mẫu cũng giúp chuyên gia kiểm tra xem kết quả có thể được tái lập từ dữ liệu gốc hay không.

7. Đánh giá sai lệch và hoàn thiện kết quả thẩm tra

Những vấn đề phát hiện trong quá trình thẩm tra cần được đánh giá dựa trên bản chất, nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến kết quả CFP.

Doanh nghiệp có thể cần:

• Bổ sung bằng chứng;
• Giải trình phương pháp;
• Hiệu chỉnh dữ liệu;
• Hiệu chỉnh công thức;
• Làm rõ giả định;
• Cập nhật báo cáo hoặc mô hình CFP.

Mục tiêu của quá trình này không phải là “tìm lỗi” doanh nghiệp, mà là làm cho kết quả cuối cùng đáng tin cậy hơn và có đầy đủ bằng chứng hỗ trợ.

Tại sao nên thẩm tra báo cáo dấu chân carbon bởi bên độc lập?

Một báo cáo CFP do doanh nghiệp tự tính toán cung cấp thông tin về phát thải của sản phẩm.

Tuy nhiên, khi kết quả đó được sử dụng để trao đổi với khách hàng, nhà đầu tư, chuỗi cung ứng hoặc thị trường quốc tế, câu hỏi tiếp theo thường là:

“Cơ sở nào để tin rằng số liệu này đáng tin cậy?”

Đây chính là giá trị của hoạt động thẩm tra độc lập.

1. Nâng cao độ tin cậy của dữ liệu CFP

Dữ liệu được kiểm tra từ nhiều lớp giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ sử dụng số liệu thiếu, sai đơn vị hoặc không đủ bằng chứng.

2. Phát hiện khoảng trống trong hệ thống quản lý dữ liệu

Nhiều vấn đề chỉ được nhận diện khi chuyên gia thực hiện truy xuất dữ liệu ngược từ báo cáo về hồ sơ nguồn.

Qua đó doanh nghiệp có thể cải tiến cách thu thập và quản lý dữ liệu carbon cho các kỳ tiếp theo.

3. Xác định các nguồn phát thải cần ưu tiên

Một báo cáo CFP tốt không chỉ cho biết tổng phát thải mà còn giúp doanh nghiệp nhận diện carbon hotspot – các công đoạn hoặc đầu vào đóng góp đáng kể vào dấu chân carbon.

Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng chương trình giảm phát thải.

4. Hỗ trợ yêu cầu ESG và Net Zero

CFP cung cấp dữ liệu ở cấp độ sản phẩm, có thể hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng bức tranh phát thải chi tiết hơn trong chuỗi giá trị.

Đây là nguồn thông tin hữu ích khi doanh nghiệp triển khai ESG, chiến lược giảm phát thải hoặc các cam kết Net Zero.

5. Tăng tính minh bạch với khách hàng và chuỗi cung ứng

Ngày càng nhiều doanh nghiệp quốc tế yêu cầu nhà cung cấp cung cấp dữ liệu carbon.

Một kết quả CFP được xây dựng bài bản và được xem xét độc lập giúp tăng mức độ tin cậy khi trao đổi dữ liệu với khách hàng

CFP, ESG, Net Zero và CBAM có liên quan với nhau như thế nào?

Các khái niệm này liên quan nhưng không đồng nghĩa với nhau.

CFP tập trung vào lượng phát thải khí nhà kính gắn với một sản phẩm.

Kiểm kê khí nhà kính thường tập trung vào phát thải ở cấp tổ chức.

ESG có phạm vi rộng hơn, bao gồm các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị.

Net Zero hướng đến cân bằng lượng phát thải còn lại với lượng khí nhà kính được loại bỏ theo một lộ trình giảm phát thải phù hợp.

Trong khi đó, CBAM là một cơ chế quản lý carbon gắn với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quy định của Liên minh châu Âu và không nên hiểu rằng mọi sản phẩm xuất khẩu đều thuộc CBAM.

Tuy nhiên, điểm chung của những xu hướng này là yêu cầu dữ liệu phát thải ngày càng minh bạch, có thể truy xuất và có cơ sở chứng minh.

Do đó, doanh nghiệp xây dựng năng lực quản lý dữ liệu carbon từ sớm sẽ có nhiều lợi thế khi yêu cầu từ khách hàng và chuỗi cung ứng ngày càng tăng.

Từ một báo cáo CFP đến hệ thống quản lý dữ liệu carbon

Một giá trị quan trọng của quá trình thẩm tra thường không nằm ở con số cuối cùng.

Giá trị lớn hơn là doanh nghiệp bắt đầu nhìn thấy toàn bộ đường đi của dữ liệu:

Hoạt động thực tế → hồ sơ nguồn → dữ liệu hoạt động → hệ số phát thải → mô hình tính toán → kết quả CFP → quyết định giảm phát thải.

Nếu chuỗi dữ liệu này được quản lý tốt, những kỳ tính toán CFP tiếp theo sẽ nhanh hơn, minh bạch hơn và có độ tin cậy cao hơn.

Đây cũng là cách để doanh nghiệp chuyển từ việc “lập một báo cáo carbon” sang “quản trị carbon”.

QMS Việt Nam – đồng hành cùng doanh nghiệp trong thẩm tra dấu chân carbon

Trải qua 25 năm hoạt động, QMS Việt Nam từng bước phát triển năng lực trong các lĩnh vực hệ thống quản lý, đánh giá, đào tạo và các dịch vụ liên quan đến phát triển bền vững.

Kinh nghiệm làm việc với nhiều lĩnh vực sản xuất và hơn 300 khách hàng trong và ngoài nước giúp đội ngũ QMS tiếp cận hoạt động carbon không chỉ từ góc độ tính toán, mà còn từ góc độ:

Quy trình – dữ liệu – bằng chứng – truy xuất – kiểm soát – cải tiến.

Trong lĩnh vực khí nhà kính, QMS triển khai các hoạt động liên quan đến:

• Thẩm tra báo cáo kiểm kê khí nhà kính;
• ISO 14064-1;
• Dấu chân Carbon sản phẩm;
• ISO 14067;
• Đánh giá dữ liệu phát thải;
• Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý carbon.

Dự án tại Công ty TNHH Cao su VRG Mekong tiếp tục là một trải nghiệm thực tiễn giúp đội ngũ chuyên gia QMS nâng cao năng lực trong hoạt động thẩm tra báo cáo dấu chân carbon đối với chuỗi sản xuất có yếu tố nông nghiệp và chế biến.

Mỗi dự án là một bài toán khác nhau.

Nhưng nguyên tắc QMS theo đuổi vẫn nhất quán:

Độc lập – Khách quan – Dựa trên bằng chứng – Bảo mật – Tạo giá trị cho khách hàng.

Doanh nghiệp của bạn đã sẵn sàng cho thẩm tra CFP?

Doanh nghiệp đang xây dựng hoặc đã hoàn thành Báo cáo Dấu chân Carbon sản phẩm nhưng chưa chắc chắn về:

• Ranh giới tính toán;
• Dữ liệu đầu vào;
• Hệ số phát thải;
• Cách phân bổ;
• Thay đổi sử dụng đất;
• Dữ liệu vận chuyển;
• Chất lượng dữ liệu;
• Hoặc mức độ sẵn sàng trước thẩm tra?

QMS Việt Nam có thể hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá sơ bộ mức độ sẵn sàng của hồ sơ trước khi triển khai hoạt động thẩm tra chính thức.

👉 Liên hệ QMS để trao đổi với chuyên gia về thẩm tra Báo cáo Dấu chân Carbon sản phẩm theo ISO 14067:2018.